Văn hoá Ninh Bình

Ninh Bình được biết đến là kinh đô của Việt Nam với 3 triều đại Đinh – Tiền Lê – Lý, nơi đây sở hữu nhiều di tích lịch sử - văn hóa đặc biệt quan trọng, đánh dấu những sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc Việt Nam. Là tỉnh có bề dày lịch sử và truyền thống văn hiến lâu đời, Ninh Bình lưu giữ những di sản văn hóa vật thể và phi vật thể mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc hòa quyện trong cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, nên thơ của núi non, sông hồ và đặc biệt là hệ thống các hang động lung linh, huyền ảo. Trong hệ thống các di sản tại Ninh Bình có 7 Di sản văn hóa phi vật thể đã được công nhận cấp quốc gia bao gồm: Lễ hội Cố đô Hoa Lư, Nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân, nghệ thuật trình diễn dân gian hát Xẩm, Lễ hội làng Bình Hải, Nghề thêu ren Ninh Hải, Mo Mường ở Ninh Bình và Nghề cói Kim Sơn

4. Lễ hội làng Bình Hải

Làng Bình Hải thuộc xã Yên Nhân, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình. Lễ hội làng Bình Hải được tổ chức hàng năm từ ngày mùng 10 đến hết ngày 12 tháng 2 âm lịch nhằm tôn vinh vị thánh được thờ tự tại các di tích trong làng (Tứ Hải đại vương: Linh Công Đại vương, Ngọc Công, Tú Công, Tam Nương và Đức Thánh Tam Giang). Lễ hội làng Bình Hải có những nghi thức độc đáo như tục chạy đàn trước khi rước kiệu, rước thánh, rước nước dài hàng cây số, lễ tế Thánh, tục Nấu dấu (bài thuốc dấu), lễ tế đàn ngoại…

Với những giá trị đặc sắc, lễ hội làng Bình Hải được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2021 theo Quyết định số 78/QĐ-BVHTTDL ngày 12 tháng 01 năm 2021 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

5. Mo Mường ở Ninh Bình

Mo là một sinh hoạt tín ngưỡng đặc sắc, có vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Mường. Mo không chỉ là nghi lễ được diễn xướng trong tang mà còn hàm chứa tổng thể những giá trị tích hợp hình thành nên văn hóa Mường truyền thống. Mo Mường ở Ninh Bình không chỉ mang những đặc trưng củ Mo Mường nói chung mà còn mang những sắc thái địa phương riêng có của người Mường ở nơi đây.

Không gian thực hành di sản văn hoá Mo Mường ở Ninh Bình tập trung tại huyện Nho Quan nơi có đông đảo đồng bào Mường sinh sống (bao gồm các xã: Cúc Phương, Kỳ Phú, Phú Long, Xích Thổ, Thạch Bình, Yên Quang, Văn Phương, Quảng Lạc) và thành phố Tam Điệp (01 xã: Yên Sơn). Người Mường tại đây đã có lịch sử cư trú lâu đời, còn bảo lưu được những nét văn hoá Mường truyền thống, ít có sự đan xen, giao thoa với văn hoá các dân tộc khác.

Mo Mường ở Ninh Bình được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2024.

6. Nghề thêu ren Ninh Hải

Làng nghề thêu ren Ninh Hải thuộc huyện Hoa Lư, nằm trong khu du lịch Tam Cốc - Bích Động. Tương truyền nghề thêu ren ở đây có từ thời nhà Trần cách đây trên 800 năm. Bà Trần Thị Dung, vợ Thái sư Trần Thủ Độ, đã truyền dạy cho người dân địa phương nghề thêu ren. Bằng những sợi chỉ mảnh mai, cùng những miếng vải rộng, hẹp, đủ màu sắc, với đôi bàn tay khéo léo, người thêu ren đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật sống động, mịn màng như những nét vẽ. Sản phẩm thêu ren rất phong phú: quần, áo, ga trải giường, rèm cửa, gối, khăn bàn, tranh, ảnh...được du khách trong nước và quốc tế rất ưa chuộng.

7. Nghề cói Kim Sơn

Nghề cói ở Kim Sơn có lịch sử hình thành lâu đời, tồn tại và được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Trong suốt chiều dài lịch sử, nghề cói Kim Sơn luôn giữ một vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội của người dân huyện Kim Sơn.

Hiện nay, trên địa bàn huyện Kim Sơn có 23 làng nghề được UBND tỉnh cấp bằng công nhận làng nghề cói, trong đó một số làng nghề tiêu biểu bao gồm: làng nghề Trí Chính, làng nghề Kiến Thái và làng nghề Thủ Trung (xã Kim Chính); làng nghề Đồng Bắc, làng nghề Hướng Đạo (xã Đồng Hướng); làng nghề Ninh Mật, làng nghề Yên Thổ (xã Yên Mật); làng nghề Yên Bình, làng nghề Yên Lộc, làng nghề Tây Bắc, làng nghề Mỹ Hợp, làng nghề Tân Khẩn và làng nghề Văn Hải (xã Thượng Kiệm)…